Jubileusz 200-lecia Politechniki Warszawskiej
Wyjaśnienia wymaga przede wszystkim pozorna rozbieżność wobec obchodzonej w 2015 roku setnej rocznicy powołania Politechniki Warszawskiej. Faktycznie, nasza uczelnia w kształcie funkcjonującym do dzisiaj została powołana 15 listopada 1915 roku. Ten dzień jest oficjalnym Świętem Politechniki. Obecnie obchodzony jubileusz 200-lecia odnosi się do pierwszej na ziemiach polskich (w czasach zaborów) inicjatywy powołania wyższej szkoły technicznej.
Próbę taką podjęto na początku XIX w., inicjatorem był Stanisław Staszic (https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Staszic), członek Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, wybitny uczony i działacz oświatowy. W lutym 1816 r. władze Królestwa Polskiego (de facto zaboru rosyjskiego części ziem polskich) zdecydowały o powołaniu w Kielcach Szkoły Akademiczno-Górniczej – pierwszej w Polsce wyższej uczelni technicznej. Do tej tradycji odwołują się obecne uczelnie: Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie oraz Politechnika Świętokrzyska w Kielcach.
Natomiast starania Stanisława Staszica trwały nadal z zamiarem powołania uczelni o szerokim spektrum zawodów inżynierskich. Stało się to w Warszawie w 1826 r., pierwszą formą przyszłej uczelni była Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego (nazwa instytut była wtedy powszechnie stosowana w Cesarstwie Rosyjskim na określenie uczelni zawodowej). Inauguracja miała miejsce 4 stycznia w Pałacu Kazimierzowskim w Warszawie, mowę inauguracyjną wygłosił Stanisław Staszic (zmarł wkrótce potem, bo 20 stycznia). Dyrektorem Szkoły został matematyk Kajetan Garbiński (https://pl.wikipedia.org/wiki/Kajetan_Garbi%C5%84ski). Niewiele udało się w niej zdziałać, gdyż w ramach represji po Powstaniu Listopadowym została zamknięta. Kolejne podobne inicjatywy nie uzyskiwały zgody władz rosyjskich i młodzi Polacy po wykształcenie techniczne wyjeżdżali na zagraniczne uczelnie. Po części było to też związane z mocno spóźnionym nadejściem rewolucji przemysłowej na ziemie Cesarstwa Rosyjskiego. Pod koniec XIX w. potrzeby społeczne stały się jednak na tyle palące, że rosyjski minister finansów Siergiej Witte (https://pl.wikipedia.org/wiki/Siergiej_Witte) zainicjował powstanie trzech politechnik: w Petersburgu, Warszawie i Kijowie. Zyskało to nawet względnie spore poparcie warszawskich środowisk gospodarczych i intelektualnych, choć i szereg krytycznych reakcji. W rezultacie, jesienią 1898 r. otwarto w Warszawie Instytut Politechniczny o trzech wydziałach: Mechanicznym, Chemicznym oraz Inżynieryjno-Budowlanym (w 1903 r. dołączył Wydział Górniczy), nauka jednak prowadzona była w języku rosyjskim, co powodowało, że młodzież patriotyczna wolała studiować zagranicą, nawet w Rosji, ale nie na rosyjskiej uczelni na ziemiach polskich. W 1905 r. oddano do użytku wybudowany specjalnie dla tej uczelni kampus centralny obecnej Politechniki Warszawskiej.
Przełom nastąpił w 1915 r., gdy w Warszawie panowali już Niemcy. Aby zyskać przychylność ludności, a tym samym zapewnić spokój na zapleczu frontu niemiecko-rosyjskiego, wyrażono zgodę na szereg inicjatyw społecznych, w tym na powstanie polskich uczelni i 15 listopada odbyła się wspólna inauguracja Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej. Od tego momentu rozpoczyna się nieprzerwany okres działalności Politechniki Warszawskiej, utrzymywany w konspiracji nawet w czasie II wojny światowej.
Równie ciekawa jest historia uczelni poprzedzających powołanie Uniwersytetu Warszawskiego, ale o tym napiszemy kolejnym razem.